خبر درگذشت نلسون ماندلای کبیر بسیار ناگوار و تلخ است. یکی از بزرگترین انسانهایی که تاریخ به خود دیده است . ارزش و راز بزرگی او هم نه در مقاومت مدنی و پایداری در مقابل سنگدلانه ترین و ناگوارترین سیستم های تبعیض نژادی در جهان ، آپارتاید ، بلکه در رفتارها و ارزش های والای انسانی و اخلاقی بود که پس از به قدرت رسیدن در سال 1994 و سالها در حبس یودن (در سلول جزیره روبن به مدت 27 سال ) ، به نمایش گذاشت. به دور از تنفر و کینه نسبت به تمام سفید پوستانی که به ناحق سالها او را در حبس نگهداشتند. تنها برای پیشرفت و اعتلای کشورش ؛ قاره اش و حتی بشریت.

او به نماد وحدت و همدلی ، اعتماد و اخلاق در جامعه بدل شد. رهبر تمامی اهالی آفریقای جنوبی ، تمام سیاهان و سفیدان ، تمام مردان و زنان و تمام آفریقا. بدون تبعیض ، همه چیز در برابری و مساوات . آزادی و حقوق برابر . انصاف و عدل اجتماعی . در جامعه ایی که در تار و پودش به تبعیض در تمامی شئونش خوء گرفته بود . کار صعب را باید انسانی سهل می کرد که از جنس دیگری باشد. مثل گاندی ، مثل لینکلن . برای مردم و به خاطر مردم.

مادیبای دوست داشتنی دیگر در میان مردمان این کره خاکی نیست.او نمادی از شهامت ، صبر و ایثار ، فداکاری و شجاعت ، پایمردی و     مقاومت و اخلاق و پیابندی به قواعد و حقوق .

مادیبای حقوقدان بود. چون گاندی چون لینکلن . از حق می گفت و البته از مسئولیت. او نماد توجه به قاره سیاه و فقیر آفریقاست.

و حالا دیگر در میان ما نیست.

کتاب راه دشوار آزادی ، اتوبیوگرافی نلسون ماندلا است که در ایران توسط انشتارات اطلاعات به چاپ رسیده است و چه زیبا و درس

آموزست ، یادگرفتن آزادی و راههای دشوار و دیررس رسیدن به آن از زبان آزاد مردی جاودانه چون نلسون ماندلا